Over de Swartberg, padmakers en de weg naar de hel
Bart de Graaf
Langs de Kaapse kusten ligt een gordel van bergketens die het hooggelegen binnenland van Zuid-Afrika omsluit. Voor de Hollandse kolonisten zich vanaf 1652 aan de Kaap vestigden vormden deze ‘Bergen van Afrika’ lange tijd een niet of slechts met veel moeite te slechten barrière. Het duurde tot de negentiende eeuw voor de industriële revolutie de technologie aanreikte die het mogelijk maakte goed begaanbare bergpassen aan te leggen. Eén van de beroemdste Zuid-Afrikaanse padmakers van de negentiende eeuw was Thomas Bain. Zijn pronkstuk was en is nog steeds de spectaculaire Swartbergpas tussen Oudtshoorn en Prince Albert. Het is een absolute aanrader voor bergpastoeristen, natuurlie∑ebbers en avontuurzoekers, mede door zijn afslag naar de Gamkaskloof – ‘de weg naar de hel’.
In 1806 werd in de toenmalige Kaapkolonie een maatregel van kracht waarvolgens (blanke) burgers verplicht werden zonder vergoeding een aantal van hun slaven beschikbaar te stellen voor het onderhoud en het aanleggen van wegen. In 1834 maakte de afscha≤ng van de slavernij echter een eind aan deze praktijk. Het duurde tot 1843 voor een nieuwe bron van goedkope arbeid werd gevonden; in dit jaar verordonneerde de Kaapse overheid dat gevangenen als wegwerkers mochten worden ingezet. En daarmee begon het tijdperk van de zogenaamde bandietarbeid.
Eén van de padmakers die volop gebruik maakte van dwangarbeiders was Thomas Bain (1830-1893). Na het met succes afleggen van de benodigde examens in weg- en waterbouw, werd hij in 1854 benoemd tot padinspecteur van de Kaapkolonie. Zijn eerste grote werk begon drie jaar later, met de aanleg van Grey’s Pas over de Olifantsrivierbergen nabij het huidige Citrusdal. Thomas Bain was letterlijk en figuurlijk een baanbreker. Zo was hij de eerste Zuid-Afrikaanse padmaker die dynamiet gebruikte – in 1877, bij de aanleg van de Cogmanskloofpas bij Montagu. Daarnaast verdiende hij zijn sporen als geoloog en botanicus; hij beschreef vijf nieuwe plantsoorten waarvan er één, de hoodia bainnii, naar hem genoemd is. In 1878 begon Bain aan zijn grootste uitdaging: de aanleg van de Swartbergpas tussen Oudtshoorn en Prince Albert, zo’n vij∑onderd kilometer ten oosten van Kaapstad.
Wil je verder lezen?
Dat kan door dit nummer te bestellen. Maak 7,00 euro per editie die je besteld over op bankrekening 53.44.58.602 Vermeld duidelijk uw naam en adres en het nummer van de gewenste uitgave, bijvoorbeeld 03.2 etc. De tijdschriften worden na ontvangst van de betaling automatisch naar u toe gestuurd.
