Stammenland, een veelzijdig land met een veelzijdige bevolking
Emile Naus en Cécile Korevaar
‘Mensen uit de wildernis’ of ‘reusachtig lang en wild’. Dit zijn beschrijvingen uit het verleden over Keniaanse stammen uit koloniale mond. Hieruit spreekt de onbekendheid van westerlingen ten opzichte van de inheemse bevolking. Niet alleen zijn er ontzettend veel verschillende stammen in Kenia, maar ook hebben ze allemaal een eigen taal, cultuur, gewoonten en gebruiken. Wie Kenia echt wil leren kennen zal zich dan ook moeten verdiepen in de complexe sociale structuren, de verschillen en de overeenkomsten die dit stammenleven met zich mee brengt. De identiteit van een land wordt immers in hoge mate bepaald door de mensen die er wonen.
Kenia is een veelzijdig land en dat geldt ook voor de bevolking. Het land telt zo’n 31 miljoen mensen, vertegenwoordigers van zo’n veertig etnische groepen. Volgens de laatste volkstelling wonen er zo’n veertig stammen in Kenia, maar geschat wordt dat dat aantal in werkelijkheid veel hoger ligt. Samen spreken ze, voor zover bekend, zo’n 62 talen. Op basis van a∫omst (de bevolkingssamenstelling van Kenia is voor een groot gedeelte tot stand gekomen door migratiebewegingen) en, daarmee samenhangend, taal, kunnen de stammen globaal onderverdeeld worden in drie groepen. De Bantu vormen de grootste bevolkingsgroep van Kenia, gevolgd door stammen met een Nilotische achtergrond en stammen met een Kushitische achtergrond.
Bantu Over de herkomst van Bantu-sprekende stammen verschillen historici van mening, maar vast staat dat de eerste vertegenwoordigers door middel van migraties ergens in het eerste millennium voor Christus in het huidige Kenia arriveerden. Daaronder waren de voorouders van de Kikuyu, de grootste etnische groep in Kenia, en de Luhya, qua aantallen de derde stam van Kenia. Andere belangrijke Bantu stammen in Kenia zijn onder andere de Akamba en de Swahili, de laatste vooral vanwege hun taal.
Kikuyu Met een bevolkingsaandeel van 22 procent is de Kikuyu-stam met afstand de grootste etnische groep in Kenia. Alhoewel hun verste voorouders al zo’n duizend jaar voor Christus in Oost-Afrika arriveerden, bewonen de Kikuyu pas sinds de zestiende eeuw hun huidige leefgebied rond Mount Kenya. De ontstaansmythe van de Kikuyu verklaart waar de naam vandaan komt, hun leefgebied, maar ook hun middelen van bestaan. De god Ngai schiep namelijk naast de twee stamouders Gykuyu en zijn vrouw Mumbi de berg Kirinyaga (tegenwoordig Mount Kenya) met zijn vruchtbare valleien. Een van deze valleien werd toegewezen aan Gikuyu en Mumbi, wat symbool staat voor de band tussen de mens en het land. Dit verklaart waarom de Kikuyu voornamelijk een agrarisch bestaan leiden.
Ook dankt Kenia, zij het vanwege een misinterpretatie, indirect zijn naam aan deze Kikuyu-legende. Een Britse ontdekkingsreiziger in de negentiende eeuw meende namelijk het woord ‘Kenya’ te horen toen hij aan een Akamba (een naburige stam van de Kikuyu) vroeg hoe Mount Kenya genoemd werd. De man antwoordde ‘Kirinyaga’, maar aangezien de Akamba zowel de ‘r’ als de ‘g’ niet kennen in hun taal, klonk zijn het als Kenya. Die naam bleef gangbaar en later zou het land naar deze berg genoemd worden. Onder de Britse kolonisatie, die aanzienlijke landonteigeningen met zich meebracht, verloren veel Kikuyu hun grond en trokken naar de stad. Hier waren zij de eerste stam in Kenia die politieke groeperingen begon te vormen om op te komen voor hun rechten. Dat leidde uiteindelijk tot de onagankelijkheid van Kenia in 1963. De eerste president van het land, Jomo Kenyatta, was dan ook een Kikuyu
Wil je verder lezen?
Dat kan door dit nummer te bestellen. Maak 7,00 euro per editie die je bestelt over op bankrekening 53.44.58.602 Vermeld duidelijk je naam en adres en het nummer van de gewenste uitgave, bijvoorbeeld 03.2 etc. De tijdschriften worden na ontvangst van de betaling automatisch naar je toe gestuurd, dit kan enkele weken duren.
