Kunst voor de eeuwigheid, de bijzondere grafkisten van de Ga
Frank Sillen
Een begrafenis is in Ghana een happening. Het gaat er niet alleen om iemand de laatste eer te bewijzen, maar ook om hem of haar gunstig te stemmen zodat de overledene zich in het hiernamaals niet tegen zijn of haar familie keert. Grafkisten in de vorm van een object dat van betekenis was voor de overledene zijn erg populair in Ghana. Zo kan een vrouw met veel kinderen zich laten begraven in een kip, een traditionele hoogwaardigheidsbekleder kan kiezen voor een leeuw, een geslaagde landbouwer voor een ui en de directeur van een taxibedrijf voor een Mercedes.
Op de dag van de begrafenis wordt de kist in processie door het dorp gedragen. Als objecten vormen zij een tastbare blijk van dank en waardering voor hetgeen de overledene in de loop van zijn of haar leven heeft gepresteerd. In de werkplaats van Paa Joe, de bekendste kistenmaker, worden per jaar circa tien grafkisten vervaardigd. Een groot deel daarvan is nog steeds bestemd voor lokaal gebruik. Maar sinds 1980 neemt ook het aantal grafkisten dat in opdracht van westerse galeries en musea wordt vervaardigd gestaag toe.
De Ga leven langs de kust van Ghana. De leden van de stam houden zich bezig met visserij, land-bouw en handel. De laatste jaren zijn veel Ga betrokken geraakt bij industriële activiteiten in de hoofdstad van Ghana, Accra.Voor de Ga komt bij begrafenissen duidelijk het geloof in leven na de dood naar voren. In dat hiernamaals wonen de geesten van de voorvaderen. Vroeger begroef men de doden in stoffen gewikkeld maar tegenwoordig komt het steeds vaker voor dat men zich laat begraven in een grafkist naar keuze. Dat kan bijvoorbeeld de vertolking zijn van een beroep, maar ook van een nooit gerealiseerde wens.
Het is waar; begrafenissen waren bij de Ga altijd al grootse, luidruchtige en kleurrijke festi-vi-teiten rond het leven van degene die was overleden. De met zorg en kunde gesneden en beschilderde sarcofagen uit Teshi zijn echter een fenomeen dat dateert uit het midden van de twintigste eeuw.
We moeten, om de oorsprong van deze bijzondere Ga grafkisten te achterhalen iets verder terug gaan in de tijd. Allereerst was er Ata Owoo, een houtbewerker met een ongekend artistiek vermogen. Hij werd bekend door de draagstoelen die hij maakte voor de hoofden van zijn dorp. Ata Owoo ontwierp en bouwde een prachtige draagstoel in de vorm van een adelaar, die door een dorpshoofd gebruikt werd tijdens één van de processies. En dorpshoofd uit de directe omgeving was zo onder de indruk van deze adelaar-draagstoel dat hij er meteen één voor zichzelf bestelde. Aleen wilde deze chief dat zijn draagstoel de vorm zou krijgen van een cacaovrucht (dus niet de vorm van een cacaoboon, die zich in de cacaovrucht bevindt). Het dorpshoofd stierf voordat de draagstoel klaar was, maar hij kreeg alsnog zijn rit in het gevaarte: de draagstoel werd omgebouwd tot doodskist die hem naar het hiernamaals zou brengen. Deze gebeurtenis vond plaats rond 1950.
Wil je verder lezen?
Dat kan door dit nummer te bestellen. Maak 7,00 euro per editie die je bestelt over op bankrekening 53.44.58.602 Vermeld duidelijk je naam en adres en het nummer van de gewenste uitgave, bijvoorbeeld 03.2 etc. De tijdschriften worden na ontvangst van de betaling automatisch naar je toe gestuurd, dit kan enkele weken duren.
