Labyrint in de Atlas, de Medina van Fès
Alexander Reeuwijk
"Er is geen vrijheid in de zandwoestijn, al staan er nergens hekken, nergens palen. Het is maar beter, als je vrij wilt zijn, om sierlijk door een labyrint te dwalen.” Dit gedicht ' Het onzichtbare labyrint' is geschreven door Gerrit Komrij. Ook de Argentijnse meester van de korte verhalen, Jorge Luis Borges, liet in zijn werk menig mens verdwalen in labyrintische bouwwerken. Maar dit zijn slechts voorbeelden van fictieve labyrinten. Eén van ’swerelds fraaiste, echt bestaande labyrinten ligt aan de voet van het Marokkaanse Atlasgebergte: de medina (het oudste, vaak ommuurde gedeelte van oude Noord-Afrikaanse steden) van de stad Fès.
De stad werd gesticht aan het eind van de achtste eeuw na Christus door Idris de Eerste, omdat de toenmalige hoofdstad, en huidige opgravingstad, Volubilis uit haar voegen begon te barsten. Onder invloed van het Koninklijke bewind en door de groeiende economie werd Fès al snel één van ’s werelds belangrijkste plaatsen. Vermoedelijk is de stad aan het eind van de twaalfde eeuw zelfs een aantal jaren de grootste stad ter wereld geweest. Tegenwoordig telt Fès, inclusief de nieuwe wijken (ville nouvelle), meer dan één miljoen inwoners en is daarmee de derde stad van Marokko, na Casablanca en Rabat. Cultureel gezien is Fès de absolute hoofdstad van het land, met nog te traceren sporen uit alle perioden van de rijke geschiedenis.
De stad, de oudste van de vier Marokkaanse koningsteden (naast Meknès, Marrakech en Rabat), ligt op drie en een half uur rijden met de trein van de huidige hoofdstad Rabat en slechts op één uur van Meknès. Fès ligt als een oase ingeklemd tussen de uitlopers van het Atlasgebergte. De volledig ommuurde medina is op te delen in twee gebieden: Fès el-Bali, de oude stad en Fès el-Jdid, de nieuwe stad, waar onder andere de joodse wijk (de Mellah) en het koninklijk paleis zich bevinden.
Het hart van de stad Fès el-Bali, bestrijkt het grootste deel van de oude stad, en is te betreden via één van de toegangspoorten die de vestingmuren onderbreken. De belangrijkste van alle poorten is de Bab Bou Jeloud. Zodra je onder deze statige poort met geometrische mozaïekpatronen doorloopt, wandel je zo de middeleeuwen binnen. De strenge, hoekige lijnen van de poort staan in groot contrast met de rommelige markstalletjes daarachter. Maar vlak na de poort is de straat nog breed en geven de vierkante minaretten die boven de stad uit steken nog richting. Kom je wat verder in de medina, dan worden de straatjes al snel smaller en is het niet meer mogelijk om de religieuze oriëntatiepunten vanaf de straat te zien. Het grote verdwalen kan beginnen. Op een paar honderd meter van de poort staan twee islamitische hoogtepunten van de medina: twee Koranscholen, daterend uit de veertiende eeuw. Met hun overdadige mozaïektableaus en sierlijk gekalligrafeerde Koranteksten in pleisterwerk zijn de medressa el-Attarine en Bou Inania een lust voor het oog. De laatste genoemde school is precies gesitueerd tussen de twee hoofdstraten die als slagaderen dwars door de oude stad lopen.
Wil je verder lezen?
Dat kan door dit nummer te bestellen. Maak 7,00 euro per editie die je bestelt over op bankrekening 53.44.58.602 Vermeld duidelijk je naam en adres en het nummer van de gewenste uitgave, bijvoorbeeld 03.2 etc. De tijdschriften worden na ontvangst van de betaling automatisch naar je toe gestuurd, dit kan enkele weken duren.
