1907-2007, Honderd jaar Etosha, Land van de grote leegte
Frank Sillen
Een groep jagers drong het jachtgebied van een andere groep binnen. De binnendringers werden achtervolgd en alle mannen en kinderen werden gedood. Een moeder weende om haar gedode kind. Zij huilde zo lang en hevig dat haar tranen een meer vormden. De verschroeiende zon deed al het water verdampen. Wat restte was een zoutvlakte, een vlakte van grote leegte. Etosha.
Dit verhaal over het ontstaan van Etosha wordt verteld door de Hai//om, een San-volk dat van oudsher leefde in een gebied dat ook de Etosha-pan omsloot. De droge geologische genese van Etosha is minder aangrijpend. Het vlakke landschap, waarin de Etosha pan zich nu bevindt, begon vanaf zo’n 300 miljoen jaar geleden vorm te krijgen. Dit is de tijd dat grote delen van Gondwanaland, het zuidelijke supercontinent dat o.a. het huidige Antarctica, Zuid-Amerika, Afrika, India en Australië omvatte, met ijs bedekt waren.
Ook het gebied van het huidige Etosha was bedekt door reusachtige gletsjers. De schuivende ijsmassa creëerde een machtig vlak gebied: het Ovambo bekken. Tot zo’n zeven miljoen jaar geleden stroomden er tal van rivieren uit het Angolese hoogland naar de vlakte bij Etosha. Onder deze rivieren bevond zich ook de voorloper van de huidige Kunene-rivier. Het naar de Etosha-regio stromende water werd via de Hoanib-rivier (die je nog steeds in Namibië vindt) naar de Atlantische oceaan afgevoerd. Klimaatveranderingen en toenemende droogte zorgden er zo’n drie miljoen jaar geleden voor dat de rivieren minder water vervoerden. Hierdoor hadden de rivieren niet meer voldoende kracht om naar het zuiden en westen te stromen en de oceaan te bereiken. Door deze verdroging ontstond er een reusachtig meer (± 65 000 vierkante kilometer in oppervlakte). Verdamping zorgde ervoor dat de concentratie van zouten in het water steeds groter werd.
Zo’n 3500 jaar geleden vond er een geologische gebeurtenis plaats met ingrijpende gevolgen voor het meer. Door tektonische verschuivingen van de aardkorst, die zorgden voor een groter verval van de Kunene naar de Atlantische oceaan, kon deze rivier rechtstreeks in de oceaan monden. De toevoer naar het meer werd in combinatie met een steeds droger wordende klimaat nog geringer. De grootte van het meer nam af en door de verdamping werd het water steeds zouter. Dit proces zette zich in ultieme vorm voort tot vandaag de dag; slechts na intense regenval vult de pan zich met water. Dit water zorgt er dan voor dat het land van de grote leegte wemelt van het leven. Zo vind je er haast vierhonderd vogelsoorten, ruim honderd verschillende zoogdiersoorten, meer dan honderd reptielsoorten en één vis! Deze meerval kruipt als het meer op droogt weg in de modderlagen en begint dan aan een soort ‘winterslaap’ om pas weer actief te worden als de regen de pan opnieuw vult met water!
De Etosha-pan beslaat momenteel nog slechts tien procent van zijn grootste omvang en is maxi-maal zo’n 120 kilometer lang en 80 kilometer breed. Het resultaat is een ongeveer 5000 vierkante kilometer grote zoutwoestijn.
Wil je verder lezen?
Dat kan door dit nummer te bestellen. Maak 7,00 euro per editie die je bestelt over op bankrekening 53.44.58.602 Vermeld duidelijk je naam en adres en het nummer van de gewenste uitgave, bijvoorbeeld 03.2 etc. De tijdschriften worden na ontvangst van de betaling automatisch naar je toe gestuurd, dit kan enkele weken duren.
