Klikken mag bij de San
Wie ooit mensen uit de San-cultuur tegen elkaar heeft horen praten, heeft zich ongetwijfeld verbaasd over de veelheid ‘klikken’ die in de San-taal voorkomen. Tijdens een gewoon gesprek gebruikt de San namelijk niet alleen de klanken die wij in het Nederlands kennen, maar ook klanken waarbij hij met zijn tong tegen zijn gehemelte klikt. Hieronder een korte beschrijving van de klikklanken.
Het lijkt bijna onwerkelijk wanneer je San de klikklanken hoort gebruiken.Het gebruik van ‘klikken’ is erg moeilijk en vraagt veel oefening. Voor de San, die de taal al sinds hun vroege kindertijd leerden, is dit natuurlijk iets anders. Door de jarenlange ervaring is de taal voor hen wat fietsen voor ons is: eenvoudig en vanzelfsprekend.
De San-taal zoals eerder aangeduidt, bestaat overigens niet. De stammen van de San spreken namelijk verschillende talen die, hoewel ze erg op elkaar lijken, wel degelijk verschillend zijn. Zo worden lang niet alle ‘kliks’ in iedere taal gebruikt. Wel overeenkomstig tussen de San-talen is dat ze allen tot de meest fonetisch complexe talen ter wereld worden gerekend.
Wanneer wij in onze taal de kliks op papier zetten, moeten we daarvoor tekens gebruiken die voor ons geen klank symboliseren. Denk hierbij aan een hekje of een uitroepteken. Wil je de kliks vervolgens op de juiste wijze uitspreken, dan is een korte uitleg over het uitspreken van deze tekens noodzakelijk:
Verschillende klikklanken op een rij
I
Dit is de tandklik. Het uiteinde van de tong wordt op de harde rand achter de snijtanden geplaatst. Wanneer de tong wordt teruggetrokken, veroorzaakt dat een kort, zacht geluid. (het lijkt op ‘tsk tsk’ wanneer wij onze afkeur laten blijken.)
#
Het voorste deel van de tong wordt tegen de alveolaire rand gedrukt. (het gedeelte van de mond waar het harde gehemelte overgaat in het zachtere gehemelte). Dat zorgt voor een scherp, vlak breukgeluid.
II
In deze klik blijft het voorste deel van de tong op het harde gehemelte terwijl de lucht aan beide kanten van de tong trilt. Het veroorzaakte geluid lijkt op het geluid dat gebruikt wordt wanneer wij een paard aansporen.
!
In deze klik wordt het uiteinde van de tong tegen de alveolaire rand gedrukt. Als de tong vervolgens wordt ‘losgelaten’, klinkt er een scherp, knallend geluid.
Meer weten over de unieke taal en volksverhalen van de San? Klik hier.
